Lịch sử ra đời của Cuốn Hộ Chiếu, Hành Trình 2.500 Năm

"Hộ chiếu là một loại lá chắn – khi bạn là công dân của một quốc gia giàu có." – Atossa Araxia Abrahamian, tác giả cuốn The Cosmopolites.

Ngày nay, nhắc đến du lịch hay công tác quốc tế, chúng ta không thể không nghĩ ngay đến hộ chiếu – vật bất ly thân xác nhận danh tính và quốc tịch của mỗi người. Nhưng ít ai biết rằng, hành trình của tấm hộ chiếu đã trải qua hơn 2.500 năm lịch sử, từ những tấm thẻ gỗ thô sơ đến cuốn sổ nhỏ tích hợp công nghệ sinh trắc học hiện đại, và trở thành một loại "tài sản" đầy quyền lực trong thế kỷ XXI.

Hãy cùng VisaMon ngược dòng thời gian, khám phá câu chuyện thú vị về nguồn gốc và sự biến đổi không ngừng của tấm hộ chiếu – chìa khóa mở ra mọi cánh cửa toàn cầu.

 Thời Cổ Đại: Những "Tiền Thân" Đầu Tiên

Hệ thống kiểm soát biên giới có tổ chức sớm nhất được ghi nhận đã xuất hiện từ thời Trung Quốc cổ đại. Vào thời Chiến Quốc (475–221 TCN) và được chính thức hóa dưới triều đại nhà Hán (202 TCN – 220 SCN), khi Con đường Tơ lụa phát triển thịnh vượng, bất kỳ ai muốn qua lại các cửa ải đều phải mang theo một loại giấy phép ghi rõ danh tính, mục đích và lộ trình di chuyển.

Cùng thời kỳ này, tại Đế chế La Mã, những người thực hiện công vụ của Hoàng đế được cấp những bức thư giới thiệu đặc biệt. Những lá thư này, thường được viết trên gỗ, có tác dụng như một sự bảo đảm từ quyền lực tối cao, giúp người mang được an toàn và hỗ trợ trên hành trình. Các học giả ngày nay coi những tài liệu này chính là tiền thân của hộ chiếu và thị thực (visa).

 Trung Cổ: Giấy Thông Hành Giữa Các Vương Quốc

Hình thái gần gũi nhất với hộ chiếu hiện đại thời Trung Cổ là "sauf conduit" (giấy thông hành). Theo nhà sử học Martin Lloyd trong cuốn sách The Passport: The History of Man's Most Travelled Document, đây là những lá thư bảo đảm do nhà vua hoặc chính quyền một nước ban hành. Trên đó ghi rõ tên tuổi người mang và mục đích chuyến đi, cho phép họ di chuyển an toàn qua các lãnh thổ khác. Nó hoạt động như một sự cam kết về ngoại giao và an ninh giữa các quốc gia sơ khai.

 Thế Kỷ XX: Cuộc Cách Mạng Thống Nhất Toàn Cầu

Trước Thế chiến thứ nhất, việc đi lại quốc tế khá tự do. Hình ảnh những dòng người nhập cư qua đảo Ellis (Mỹ) chỉ với một cuộc kiểm tra sức khỏe sơ sài và vài câu hỏi thủ tục là minh chứng rõ nét. Khi đó, chưa có một chuẩn mực giấy tờ tùy thân nào trên toàn cầu.

Mọi thứ thay đổi sau Thế chiến I. Làn sóng di cư và bất ổn địa chính trị khiến các quốc gia lo ngại. Năm 1920, Hội Quốc Liên (tiền thân của Liên Hợp Quốc) đã thông qua một nghị quyết mang tính bước ngoặt: thống nhất hộ chiếu toàn cầu. Tuy nhiên, mục tiêu chính không phải để khuyến khích du lịch, mà để kiểm soát dòng người và hạn chế nhập cư. Từ đây, hộ chiếu chính thức trở thành chuẩn mực quốc tế, gắn liền quyền công dân của mỗi người với một cuốn sổ nhỏ.

 Thế Kỷ XXI: Hộ Chiếu – "Tấm Lá Chắn" Và Tài Sản Vô Giá

Bước sang thế kỷ XXI, hộ chiếu không chỉ là giấy tờ tùy thân. Nó đã trở thành một thứ tài sản có giá trị, thậm chí được so sánh với bất động sản hay tác phẩm nghệ thuật. Các yếu tố bảo mật ngày càng cao: mã vạch, dữ liệu sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt) được tích hợp để chống giả mạo.

Sự chênh lệch về "quyền lực" giữa các hộ chiếu ngày càng rõ rệt. Một cuốn hộ chiếu của Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước Bắc Âu có thể giúp công dân của họ đi đến hơn 190 quốc gia mà không cần xin visa trước. Trong khi đó, người dân từ nhiều quốc gia khác phải trải qua quy trình xin thị thực phức tạp.

Chính sự khác biệt này đã tạo ra một thị trường ngầm và cả hợp pháp cho quốc tịch. Nhiều quốc gia như Malta (với mức đầu tư hơn 1 triệu USD) hay Cyprus (trước đây) đã bán quyền công dân thông qua các chương trình đầu tư. Như nhà báo Atossa Araxia Abrahamian nhận định: "Hộ chiếu là một loại lá chắn – khi bạn là công dân của một quốc gia giàu có."

 Góc Nhìn Đa Chiều: Hộ Chiếu Và Bản Sắc Cá Nhân

Câu chuyện về hộ chiếu cũng là câu chuyện về bản sắc và quyền tự do. Tác giả Abrahamian, người mang ba quốc tịch (Canada, Thụy Sĩ, Iran), chia sẻ cô xem hộ chiếu chỉ là "kết quả ngẫu nhiên của nơi sinh", không đại diện cho bản sắc cá nhân.

Ngược lại, hàng triệu người khác trên thế giới đang phải chịu cảnh không quốc tịch. Theo Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR), có ít nhất 10 triệu người không được công nhận là công dân của bất kỳ quốc gia nào. Họ không có hộ chiếu, và do đó, bị từ chối quyền tự do di chuyển cơ bản nhất.

Ngay trong lịch sử gần, phụ nữ ở Mỹ đầu thế kỷ XX chỉ được ghi tên như một "chú thích" trong hộ chiếu của chồng và không thể qua biên giới một mình. Điều đó cho thấy, tấm hộ chiếu nhỏ bé luôn phản ánh những quan niệm xã hội và chính trị của thời đại.

Hành trình hơn hai thiên niên kỷ của hộ chiếu là một câu chuyện hấp dẫn về sự vận động của xã hội loài người. Từ công cụ kiểm soát biên giới thời cổ đại, đến chuẩn mực quốc tế thế kỷ XX, và giờ đây là tấm thẻ thông hành quyền lực, hộ chiếu vẫn đang tiếp tục thay đổi.

Dù bạn đang sở hữu cuốn hộ chiếu nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho mỗi hành trình. Và nếu bạn cần đồng hành trong những thủ tục pháp lý để biến những chuyến đi đó thành hiện thực, VisaMon luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.

Liên hệ VisaMon ngay hôm nay để được tư vấn về các thủ tục thị thực, dịch vụ làm Hộ chiếu nhanh khẩn giúp hành trình của bạn thuận lợi hơn bao giờ hết!